هم‌زمان با ادامه درگیری‌های نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران و افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی، روند سقوط ارزش پول ملی ایران نیز همچنان ادامه دارد. روز پنجشنبه اول مردادماه، قیمت دلار در بازار تهران به ۱۹۲ هزار و ۵۰۰ تومان رسید، اما گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی از صرافی‌های تهران نشان می‌دهد کمتر فروشنده‌ای حاضر است دلار را با قیمتی کمتر از ۱۹۷ هزار تومان عرضه کند، زیرا بسیاری از معامله‌گران انتظار دارند نرخ دلار در روزهای آینده از مرز ۲۰۰ هزار تومان نیز عبور کند.

هم‌زمان قیمت یورو، پوند، درهم، طلا و انواع سکه نیز افزایش یافته و رکوردهای تازه‌ای ثبت کرده و رشد بهای کالاهای مصرفی و خدمات نیز شتاب گرفته است. چنانچه بسیاری از اقتصاددانان هشدار می‌دهند تضعیف بیشتر ریال، موج تازه‌ای از تورم را به اقتصاد ایران تحمیل خواهد کرد که نخستین قربانیان آن کارمندان، بازنشستگان و کارگران خواهند بود.

میرمحمد گلوانی، کارشناس اقتصادی ساکن ایران، در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» دو سناریو برای آینده بازار ارز ترسیم کرد. در سناریو نخست، اگر شرایط کنونی بدون وقوع جنگ گسترده‌تر یا توافق سیاسی اساسی ادامه پیدا کند، مدل‌های اقتصادی نرخ میانگین دلار را بین حدود ۱۹۰ تا ۲۵۸ هزار تومان براورد می‌کنند و میانگین این براوردها نیز در محدوده ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان قرار دارد.

در سناریو دوم، با توجه به تهدیدهای علنی دونالد ترامپ برای حملات گسترده‌تر و مهیب‌تر، در صورتی که این درگیری‌های نظامی تشدید شود، صادرات نفت ایران کاملا متوقف شود و تورم و نقدینگی افزایش پیدا کند، میانگین نرخ ارز می‌تواند از ۲۸۰ هزار تومان نیز فراتر برود.

گلوانی همچنین تاکید کرد که در شرایط تورم‌ بسیار بالا، دیگر امکان تثبیت دستوری نرخ ارز، مانند گذشته، وجود ندارد و فشارهای تورمی با سرعت بیشتری خود را در بازار ارز نشان می‌دهند.

در همین حال، خبرآنلاین و ایرنا نیز با استناد به نظر کارشناسان اقتصادی، نوشتند که رشد نقدینگی، تداوم تورم، افزایش هزینه‌های تولید، کسری بودجه، محدودیت منابع ارزی و تشدید نااطمینانی‌های ناشی از جنگ، مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر بازار ارزند. حتی عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، نیز اذعان کرد که نرخ ارز را نمی‌توان مستقل از تورم، نقدینگی و منابع ارزی برای مدت طولانی به‌صورت دستوری، در یک سطح ثابت نگه داشت.

در همین حال رحمان سعادت، دیگر کارشناس اقتصادی ساکن ایران، معتقد است افزایش نرخ ارز تنها نتیجه تحولات نظامی نیست و تورم مزمن، رشد نقدینگی و افزایش هزینه‌های دولت هم نقش مهمی در این روند دارند.

به گفته او، طی سه ماه گذشته قیمت بسیاری از کالاها تا دو برابر افزایش یافت و طبیعی است که بازار ارز نیز از این روند تاثیر بپذیرد. او یادآور شد که آثار اقتصادی جنگ معمولا با فاصله زمانی چندماه آشکار می‌شود و فشارهای تورمی ناشی از آن اکنون در حال نمایان شدن است.

در همین زمینه، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نیز در تحلیلی اذعان کرد که رسیدن دلار به محدوده ۱۹۰ هزار تومان تنها یک رکورد قیمتی نیست، بلکه نشانه افزایش نااطمینانی در اقتصاد ایران است. بر اساس این گزارش، در شرایط جنگ، خانوارها برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به خرید ارز و طلا روی می‌آورند، تولیدکنندگان برای جلوگیری از توقف فعالیت، مواد اولیه را زودتر خریداری می‌کنند و واردکنندگان نیز به دلیل نگرانی از آینده، تقاضای خود را افزایش می‌دهند و مجموعه این عوامل فشار بر بازار ارز را بیشتر می‌کند.

کارشناسان خاطرنشان می‌کنند که افزایش نرخ دلار تنها یک عدد روی تابلو صرافی‌ها نیست، بلکه مستقیما بر هزینه زندگی مردم اثر می‌گذارد. در اقتصادی که بخش بزرگی از مواد اولیه، تجهیزات صنعتی، دارو، ماشین‌آلات و حتی بخشی از کالاهای اساسی وابسته به واردات است، افزایش نرخ ارز به‌سرعت خود را در قیمت کالاها و خدمات نشان می‌دهد. به همین دلیل، هر موج جدید افزایش قیمت ارز، معمولا به فاصله‌ای کوتاه، به افزایش هزینه خوراک، مسکن، حمل‌ونقل، درمان و سایر نیازهای روزمره خانوارها منجر می‌شود.

گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی نیز نشان می‌دهد بسیاری از فروشندگان در بازارهای تهران طی روزهای اخیر از عرضه کالا خودداری می‌کنند یا قیمت‌ها را روزانه و گاه ساعتی تغییر می‌دهند. برخی کسبه می‌گویند در شرایطی که چشم‌انداز روشنی از آینده نرخ ارز وجود ندارد، امکان قیمت‌گذاری بلندمدت یا حتی فروش اعتباری کالاها را از دست داده‌اند.

هم‌زمان، بحران معیشتی کارگران نیز عمیق‌تر شده است. بر اساس گزارش ایلنا، شمار زیادی از کارگران در واحدهای تولیدی و خدماتی با ماه‌ها است حقوق نگرفته‌اند و برخی از آنان پس از بازگشت به محل کار، هنوز دستمزد خرداد و تیرماه را دریافت نکرده‌اند. اکبر شوکت، دبیر اجرایی خانه کارگر قم، هشدار داده که اکثر جامعه کارگری ایران سال‌ها است که زیر خط فقر زندگی می‌کنند و اگر روند کنونی ادامه یابد، تا پایان تابستان با تنش‌های گسترده در حوزه کارگری روبه‌رو خواهیم شد.

در هفته‌های گذشته نیز گزارش‌هایی از اعتصاب کارگران ماشین‌سازی تبریز، اعتراض کارکنان بخش بهداشت و درمان و افزایش نارضایتی از تاخیر در پرداخت دستمزدها منتشر شد. فعالان کارگری می‌گویند پیوند خوردن تورم، افزایش نرخ ارز، بیکاری و جنگ، قدرت خرید خانوارهای کارگری را به پایین‌ترین سطح در سال‌های اخیر رسانده است.

در چنین شرایطی، هرچند برخی مقام‌های اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تلاش می‌کنند افزایش نرخ ارز را تنها به عوامل پولی یا متغیرهای اقتصادی نسبت دهند، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تداوم نااطمینانی‌های سیاسی و امنیتی نیز در تشدید این روند نقش مهمی دارد. افزایش هزینه‌های دولت، رشد کسری بودجه، محدودیت دسترسی به منابع ارزی، کاهش چشم‌انداز سرمایه‌گذاری و تخصیص بخش عمده‌ای از درآمدهای دولت به حوزه نظامی، همگی عواملی‌اند که در کنار تورم مزمن، ارزش ریال را بیش از پیش تحت فشار قرار داده‌اند.

افزایش نرخ دلار نشانه‌ای از کاهش مستمر ارزش پول ملی و کوچک‌تر شدن سفره میلیون‌ها خانوار ایرانی است. در حالی که بازار در انتظار عبور دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان قرار دارد، نگرانی اصلی بسیاری از مردم دیگر قیمت ارز نیست، بلکه این پرسش است که اگر روند کنونی ادامه یابد، آیا درآمدهای ثابت آنان همچنان توان تامین ابتدایی‌ترین هزینه‌های زندگی را خواهد داشت یا خیر.